Kako je pao bastion srpstva

Sto godina od Njegoševog rođenja svečano je obeleženo na Cetinju 1913. godine, uz trobojke i izlaganje slika vladike Rada. Crnogorski kralj Nikola Petrović rekao je dopisniku francuskog lista „L Temp“: „Lovćen je Olimp srpski, spomenik podignut Božjom rukom slobodi i njezinim braniteljima“.

Znajući za važnost i simboliku Njegoševe kapele, Austrijanci od početka  rata iz Bokokotorskog zaliva stalno granatiraju svetinju na vrhu Lovćena.

Kivni zbog poraza na Ceru i Kolubari, ali i otpora crnogorske vojske, austrijska komanda 11. januara 1916. godine sa Cetinja šalje telegram u Beč: „Pao je Lovćen, bastion srpstva“.

Po naredbi Vrhovne komande, okupatorski guverner Veber, odmah posle kapitulacije Crne Gore, naredio je ekshumaciju Njegoševih kostiju, rušenje kapele kako bi se na tom mestu podigao „veličanstveni kip trijumfa u slavu Franje Josifa“...

Ovo je sadržaj druge epizode dokumentarnog serijala „Sumrak Lovćena – Njegošev zavet“  autora Batića Bačevića i Nikole Trklje, koji se prikazuje četvrtkom, na RTS 2,  od 21.50.    

Ova petodelna serija, koju kao reditelj potpisuje Miljan Glišić, govori o burnim zbivanjima u vezi sa grobnim mestom Petra Drugog Petrovića. Stotine velikih ličnosti, vladara, naučnika ili umetnika imalo je živote prepune kontroverznih događaja, ali je samo jedna od najvećih ličnosti u burnoj istoriji Balkana šest puta sahranjivan.

Večno konačište Petra Petrovića Njegoša razarano je dva puta. Prvo je Austrougarska monarhija 1916. godine želela da na simboličan način rušenjem kapele kazni Crnu Goru i Srbiju zbog otpora i na tom mestu podigne spomenik caru Franji Josifu. Drugi put crnogorski komunisti odlučili su da razruše zavetnu kapelu vladike Rada na vrhu Lovćena, da čuvaru Pećkog trona svuku vladičansku odoru, pogaze njegov zavet  i sahrane ga u granitnom mauzoleju.

Rušenjem kapele, za koju su tvrdili da nije njegova nego kapela kralja Aleksandra, hteli su da pokažu da Njegoš zapravo nema nikakve veze ni sa srpskom crkvom, ni sa srpskim narodom.

Njegoševa kapela na vrhu Lovćena postala je mesto velike političke, istorijske posthumne bitke, u kojoj se jedan grob, u raznim erama, pod raznim imperijama, koristi kao raskrsnica u shvatanju pripadnosti vere, narodu ili ideologiji u balkanskoj istoriji.