Mesto koje i Grci biraju za letovanje

Bleštavobeli zidovi malog hotela u starom delu Bodruma, jednostavna mediteranska arhitektura uz dodatak drvenih doksata, a unutar fasade utisnute „staklenoplave oči” protiv uroka (na turskom: „nazar bondžuk”). U unutrašnjem dvorištu hotela, u delu gde se izjutra postavljaju stolovi za doručak, hladovinu pravi bašta s narom, limunom, palmama i cvetnim bugenvilijama. Uglađeni, stariji gospodin, recepcioner hotela, zastao je tokom doručka u bašti pokraj stola tri mlađe žene i s njima popričao na, čini se, tečnom grčkom jeziku.

Tri Grkinje na letovanju u Turskoj i recepcioner Turčin koji govori grčki?

Nije greška. Od Bodruma ka severu, na primorju, naročito u regiji Izmira, na magistrali smo često videli grčke registracije. Ovaj deo turske obale ne samo da je relativno blizu grčkom kopnu, već i mnoga grčka ostrva svojom blizinom „zaklanjaju” vidik turske obale ka pučini.

Ime duguje podrumu

Iako ime Bodruma, gradića od oko 120.000 stanovnika, u prevodu s turskog znači „podrum”, što i ne zvuči baš kao preporuka za turističku posetu, gradić važi za jedno od najlepših mesta na turskoj obali.

Gledajući s uzvišice – s magistrale, čitav grad izgleda kao da je po pretežno golim brežuljcima uz more neko prosuo bezbroj kockica šećera koje su se zbile uz obalu. Zahvaljujući pametnoj odluci vlasti, u centralnom zalivu gradića, nalik onim na egejskim ostrvima Grčke, kuće od najviše dva sprata s drvenim doksatima i danas su jedini dozvoljeni vid gradnje. Mnoge od njih nisu starije od nekoliko decenija i duž obale pretvorene su u veoma prijatne restorane i kafeterije.

Za razliku od drugih mesta na turskoj obali, Bodrum su prvo „otkrili” domaći turisti, kada je u gradiću koji je imao reputaciju boemskog osnovana slikarska kolonija. Nakon umetnika, stigli su i prvi domaći turisti, a onda i stranci, mnogi jahtama.

Nekada davno, Bodrum – nekadašnji antički Halikarnas bio je centar kraljevine Karije. Državica koju su pohodili Persijanci i Grci bila je najpoznatija po kralju Mauzolu, čoveku koji je sagradio prvu megalomansku grobnicu na svetu. I danas, svaka monumentalna grobnica na planeti po njemu nosi naziv – mauzolej. U Halikarnasu je rođen i „otac istorije” – Grk Herodot.

Centar Bodruma smestio se u širokom zalivu, s rtom i velikom, krstaškom Tvrđavom Svetog Petra u središtu. U zapadnom delu zaliva nalazi se luka, marina za jahte i lepo uređeno šetalište, s klupama, zelenilom i dečjim igralištima. Duž šetališta ukotvljeni su čuveni turski jedrenjaci – guleti, koji svakodnevno krstare obalama, vozeći turiste na jednodnevne izlete u zalive oko Bodruma.

Gradić je i jedna od polaznih stanica čuvenih „Plavih krstarenja” (na turskom: Mavi Yolculuk) guletima koji plove ka jugoistoku – Marmarisu i dalje, duž obala prirodom najlepšeg Likijskog poluostrva. Istočni deo bodrumskog zaliva počinje iza krstaške tvrđave i pretvara se u gradsku plažu. U večernjim časovima, ležaljke i suncobrani nestanu, a umesto njih plažu ispune jednostavni drveni stolovi i stolice s belim stolnjacima za romantičnu večeru.

Bodrumska tvrđava je veoma prijatno mesto s unutrašnjim dvorištima u zelenilu i kulama u kojima su smešteni zanimljivi sadržaji. Posle decenije i po renoviranja, 1978. tvrđava je pretvorena u Muzej podvodne arheologije, s predmetima pronađenim na egejskoj obali Turske, koji potiču još iz bronzanog doba. Na otvorenom prostoru velikog dvorišta mogu da se vide različite vrste amfora i način na koji su skladištene na brodovima. Tu su i prikazi starih presa za masline, peći u kojima su pečene amfore od gline i crteži keramičkih cevi antičkog bunara.

U Muzeju podvodne arheologije, između ostalog, mogu da se vide tovar rimskog broda pronađenog na obalama Turske i ostaci olupine „Tektaš Burnu”, najstarije očuvane olupine iz perioda klasične Grčke. Jedan deo postavke čini i slikoviti presek egipatskog broda, koji je prenosio amfore i bakarne ploče s ostrva Kipra. Ipak, najvažniju od svih olupina s ovih obala čini „Uluburun batigi”, do sada najstarija olupina broda ikada pronađena na svetu (14. vek pre nove ere), koju je 1982. u moru kod obala Likijskog poluostrva, zajedno s Turcima, pronašao tim američkih arheologa. Nešto dalje, u jednoj od kula smeštena je veoma dekorativna antička grobnica karijske princeze Ade, s ostacima nakita i delovima zida starim 2.500 godina.

Prestonica kralja Mauzola

U 4. veku pre nove ere Bodrum je bio prestonica antičke države Karije na čelu s kraljem Mauzolom i njegovom sestrom (i ujedno suprugom) Artemizijom. Među mnogim interesantnim crticama iz njihovog života zabeleženo je i kako je kralj osmislio da od podanika sakupi dovoljno novca za podizanje monumentalne grobnice naplaćivanjem poreza za nošenje duge kose, koja je u to vreme, i za oba pola, bila uobičajena.

Podizanje kraljevske grobnice bio je najvažniji i najpoznatiji poduhvat – prvi te vrste na svetu, jer je svojom monumentalnošću i količinom raskoši zasenila sve prethodne i postala uzor za gradnju sličnih, do dana današnjeg. Grobnica Mauzola nazvana je po njemu mauzolej – naziv koji se danas koristi za sve velelepne grobnice  i jedno je od sedam svetskih čuda antike. Od nekadašnje raskoši u mermeru, danas su ostali samo temelji i poneki stub, ali i podzemni tuneli u kojima su bili smešteni pogrebni kovčezi. Pre oko stotinu godina, jedan deo pronađenog materijala završio je u Britanskom muzeju, u Londonu.

Nekad sela, danas marine

Na dugačkom, bodrumskom poluostrvu nalaze se i mnoga manja mesta, nekada sela koja su vremenom izrasla u hotelske komplekse i marine za jahte. Iznad centralne bodrumske ulice, magistrale koja povezuje stari deo grada s Gumbetom, nalaze se ostaci velikog rimskog amfiteatra. Tokom letnjeg perioda, u teatru u večernjim časovima gostuju poznate turske estradne zvezde i glumci. Noćni život Bodrumu jedan je od čuvenijih. Mnogi Turci tvrde da je posle istanbulskog, najživlji u čitavoj Turskoj.

Engleska kula

Jedna od najvećih i najočuvanijih krstaških tvrđava uopšte – Tvrđava Svetog Petra nalazi se u samom srcu Bodruma. Sazidana je u 15. veku, u periodu kada su poslednji zapadnoevropski vitezovi išli u pohode ovim područjima i dalje bezuspešno pokušavajući da „Svetu zemlju” oslobode od „nevernika”. U jugoistočnom delu zidina još uvek stoji „Engleska kula”, uređena u stilu nekadašnjih stanara, krstaša. Grbovi i drveni sto, oklopi i panciri, krstaške, ali i osmanlijske zastave upotpunjuju scenografiju ovog dela srednjovekovnog zamka.

Vetrenjače u sumrak

Izgradnjom velikog broja turističkih sadržaja, i susedni zaliv Gumbet postao je deo grada, u kojem su smešteni hoteli, restorani, suvenirnice, diskoteke i kafići. Između centralnog bodrumskog i zaliva Gumbet nalazi se brdovito, „troprsto” poluostrvo, na čijem su vrhu poređane stare vetrenjače. Niže vetrenjača, u kasno popodne na parkingu zaustavljaju se automobili s onima koji na ovo mesto dolaze kako bi posmatrali zalazak sunca. I zaista, pogled na čitav bodrumski zaliv – pregršt belih kockica u ružičastom sumraku – zaista je inspirativan.

www.umetnostputovanja.rs