Na karti Vojvodine Odžaci se mogu pronaći na krajnjem zapadu panonske ravnice. Istoimena opština s oko 30.000 stanovnika – prema poslednjem popisu iz 2011. godine – ušuškana je uz levu obalu Dunava i preko njene teritorije prolazi važna magistrala koja povezuje Novi Sad i Sombor.

Opštinski centar je naselje Odžaci, osnovano 1522. godine. Prvi put pominje se 1557, kada se za Odžake kaže da je reč o naselju koje su osnovali Turci za vreme vojnih operacija koje su vodili u južnoj Ugarskoj.

U 17. veku Odžaci su opusteli, stanovništvo se masovno iselilo na sever. Tokom 18. veka naselje je obnovljeno i tada je u Odžacima živelo stotinak srpskih i šokačkih porodica. Habzburška monarhija odlučila je 1775. da ovaj prostor kolonizuje, pa je te godine na području današnje opštine Odžaci naseljeno oko tri stotine nemačkih porodica.

Bogatstvo od kudelje

Od dolaska prvih nemačkih kolonista kreće i vrtoglavi privredni razvoj Odžaka, koji se pre svega oslanjao na proizvodnju kudelje. Nemački došljaci uglavnom su se bavili poljoprivredom i tada kreće masovni uzgoj konoplje. Ova jednogodišnja biljka, za koju se veruje da je poreklom iz srednje Azije, Kine i sa severozapada Himalaja, u svetu je poznatija po svom latinskom imenu kanabis (cannabis) i već vekovima se koristi u industrijske, medicinske, duhovne i uživalačke svrhe.

Zemljište u Odžacima i okolini bilo je idealno za gajenje ove biljke – pre svega zbog reke Mostonga, koja se često izlivala, a njene vode bile su idealne i za močenje konoplje.

Najzaslužniji za razvoj industrijske proizvodnje konoplje bio je baron Kotman, koji je izvestio vlasti u Beču da ova biljka dobro uspeva na teritoriji Odžaka. On je veoma brzo okupio proizvođače kudelje – vlakna dobijena od konoplje od kojih se pravi konopac, tkanina i odeća – obezbedio im sredstva za rad i obavezao se da će od njih otkupiti pet hiljada lakata tkanine godišnje.

Proizvodnja se brzo omasovila i Odžaci, gotovo preko noći, postaju jedan od najvećih centara za proizvodnju kudelje u Evropi. Prema starim zapisima, u Odžacima je 1779. počeo da se održava vašar kudelje koji, veoma brzo, dobija na značaju. Prema ceni kudelje u Odžacima formirana je njena evropska cena.

U analima grada zapisano je da je 1907. otvorena fabrika za preradu kudelje i proizvodnju užadi. Fabriku su otvorili Johan Ertl i njegov brat Franc. Broj zaposlenih brzo je rastao, a proizvodnja je proširena, pa su se u asortimanu, osim užadi, našli i jutani tepisi, a od 1933. vunene i svilene tkanine.

Firma Ertl je 1906. otvorila prvu električnu centralu za potrebe mlina, ali su tada struju dobili i Odžaci.

Rast fabrike imao je pozitivan uticaj na razvoj mesta: otvoreni su građevinska škola, klizalište, bazen, formirani su fudbalski i teniski klub.

Mala, ali upečatljiva kuća u centru varoši

Grad je oslobođen od nemačke i mađarske okupacije 22. oktobra 1944, ali je oslobodioce dočekala pusta varoš – nemački živalj je pre toga napustio i Odžake i zemlju.

Stižu kolonisti

Po okončanju Drugog svetskog rata dolazi do kolonizacije stanovništva kako bi se naselio prostor gde je pre rata živelo nemačko stanovništvo. U opštini Odžaci naseljeni su uglavnom kolonisti iz južne Srbije: u Karavukovu su naseljeni kolonisti iz Vranjske kotline i Gornje Pčinje, u Ratkovu iz Toplice i okoline Leskovca, u Srpskom Miletiću iz Jablanice, Vlasotinaca i Suve reke, u Deronjama iz okoline Pirota, a u Odžacima iz Pirota i Niša. U Bački Brestovac i Bački Gradac naseljeni su kolonisti iz Bosne i Like.

Nakon raspada SFRJ Odžaci gube značaj kao jak industrijski centar. Većina fabrika prestaje s radom, što zbog loših privatizacija što zbog zastarele tehnologije i plime veštačkih vlakana koja su preplavila svetsko tržište.

U ovoj kratkoj istoriji Odžaka posebno mesto zauzima 1989. godina. Tada je na arheološkom lokalitetu Donja Branjevina pronađena statua crvenokose boginje. Visina figure stare više do sedam hiljada godina je 38 santimetara. Jedinstvena je u svetu, jer je potpuno očuvana i u njoj su sjedinjeni simboli ženske i muške plodnosti.

Figura crvenokose boginje, koja je, u međuvremenu, postala simbol Odžaka, čuva se u gradskom muzeju. Velika figura boginje krasi danas plato ispred zgrade opštine.

Manifestacije za Podunavske Švabe

Energična i preduzimljiva predsednica opštine Odžaci Latinka Vasiljković uz osmeh kaže da posla ima za sve koji žele da pomognu, da se vredno radi i da se promene vide na svakom koraku. Glavni ciljevi gradske vlasti, koju uspešno vodi, jeste obnavljanje industrijskih kapaciteta, saniranje i izgradnja putne mreže, regulacija površinskih vodotokova, unapređenje životnih uslova u osam mesnih zajednica, podsticanje kulturne i ekonomske saradnje s Nemačkom – pre svega preko održavanja manifestacija za Podunavske Švabe – razvoj etnološkog, lovnog i verskog turizma...

„Lenkine” tajne tkanja

Već više od deset godina u Odžacima postoji zanatska radionica za tkanje i valjanje vune „Lenka”. Radionica je osnovana 2008. godine na inicijativu grupe nezaposlenih žena. Zanimljivo je da, pored žena, ovi tradicionalni zanati privlače veliki broj mladih. U „Lenki” nam kažu da učenici iz okolnih škola redovno svraćaju i uče tajne tkanja.