Hlađenje vode bez leda

U drevnom svetu su razvijeni i metodi hlađenja vode (pa čak i pravljenja leda bez pomoći uvezenog ili uskladištenog snega) – prirodno, u dve najtoplije zemlje – Egiptu i Indiji. Tu su se koristili jednostavni fizički metodi: zračenje i isparavanje. Atenej opisuje kako se u Egiptu, u drugom veku, voda hladila tako što je ostavljana tokom noći na krovu:

„Tokom dana stavljaju (rečnu) vodu na sunce, a kada dođe noć, uklone talog i izlože vodu vazduhu u zemljanim ćupovima koje stave na najviši deo kuće, dok dva roba po celu noć kvase te ćupove vodom. U zoru snesu ćupove... Onda ih stave u slamu, a potom je koriste bez potrebe za snegom ili bilo čim drugim.”

Na ovaj način voda se „nebeski” hladila jer se njena viša temperatura gubila u atmosferi. Sve što je bilo potrebno jeste vedro noćno nebo koje bi omogućilo da se voda ohladi.

Polivanje ćupova tokom noći ubrzavalo je gubitak toplote isparavanjem, što je bila druga tehnika koju su poznavali Egipćani. Crteži iz njihovih grobnica prikazuju robove koji lepezama hlade velike ćupove za skladištenje. Ćupovi su naročito bili napravljeni od porozne gline, tako da mala količina tečnosti može da otiče iz njih i da ispari s površina. S njom je izlazila i toplota, snižavajući tako temperaturu ostatka tečnosti, baš kao što znojenje snižava temperaturu ljudskog tela. Isti ovaj metod danas koriste seljaci po celom Istoku, a savremeni eksperimenti pokazuju da se na taj način voda može rashladiti čak 20 stepeni ispod sobne temperature.

Nešto efikasniji metod isparavanja koristio se u Indiji još od pamtiveka. Evropski putnici 19. veka pišu o tome kako su plitki sudovi od grnčarije bili poređani u redove, pokriveni slamom ili trskom šećerne repe i izloženi promaji. Isparavanje je hladilo vodu, pa čak dovodilo i do stvaranja malih količina voda. Dodavanje soli u vodu još je više ubrzavalo hlađenje – što je pomenuto u jednom indijskom tekstu iz četvrtog veka pre naše ere. Metod isparavanja sličan indijskom koristio se u Estoniji oko 800. godine nove ere, što saznajemo iz pismenih izvora.

Iako nam ovi drevni egipatski i indijski metodi deluju prilično primitivno, vredni su pamćenja.